โดย วุฒิไกร ผาทอง ๓๑ พ.ค. ๒๕๕๔
หม้อห้อมอยู่คู่เมืองแพร่มานานนับร้อย ๆ ปี ซึ่งถ้าจะว่าไปแล้วเป็นเศษเสี้ยวของเวลาที่มีหลักฐานว่ามีหม้อห้อมเกิดขึ้นในโลก ที่ประเทศจีนว่าไว้กว่า ๕,๐๐๐ปี ที่อียิปต์ก็กว่า ๒,๐๐๐ ปี ประเทศอื่น ๆ ทั่วโลกก็มีหม้อห้อม แต่ไม่ได้เรียกอย่างเรา
พื้นที่จังหวัดแพร่ได้มีกลุ่มชนชาติ ไท-ลาว อพยพเข้ามาอยู่อาศัยหลายช่วง ถ้านับว่าพ่อขุนพญาพลพาผู้คนมาจากเชียงแสนเพื่อสร้างเมืองแพร่ ก็คือพันกว่าปีก่อน
แล้วประมาณไม่กี่ร้อยปีมานี้ ในช่วงสมัยกรุงธนบุรี จนมาถึงสมัยรัตนโกสินทร์ เจ้าเมืองแพร่ก็ได้พาไพร่พลมาจากสิบสองปันนา จากเชียงแสน จากแขวงเชียงขวางประเทศลาวอีก
คนเหล่านี้ก็ล้วนมีความรู้ด้านหม้อห้อม ซึ่งน่าจะรวมถึงคนพื้นเพเดิมด้วย เพราะพืชพรรณที่ให้สีครามมีอยู่ทั่วไป ทั่วโลก คนสมัยก่อน ต่างก็ผลิตเสื้อผ้าใช้เองทั้งนั้น ปลูกฝ้าย ปั่นด้าย ทอผ้า ย้อมผ้ากันเอง แล้วก็เลิกทำเองก็เมื่อมีระบบการค้าขายกับต่างแดนอย่างจริงจัง
